Jaguar XJ-S V12: waarom een lange reis weinig versnellingen nodig heeft

Drie versnellingen lijken karig voor een auto met twaalf cilinders. Toch was juist die combinatie jarenlang kenmerkend voor de Jaguar XJ-S V12. Waar moderne reisauto’s voortdurend tussen talloze overbrengingen kiezen, moest deze Britse coupé vooral kunnen voortgaan zonder nadrukkelijk van karakter te veranderen. De motor leverde daarvoor de basis: niet alleen vermogen voor snelheid, maar ook de souplesse om een lange rit met relatief weinig schakelwerk af te leggen.

Jaguar introduceerde de XJ-S in 1975 als opvolger van de E-Type, maar niet als een rechtstreekse voortzetting van diens sportwagenidee. De nieuwe coupé leunde technisch op de XJ-sedan en legde meer nadruk op comfortabel reizen. Dat verklaart ook waarom een vergelijking op uiterlijk of wendbaarheid maar een deel van het verhaal vertelt. De XJ-S moest twee inzittenden over grote afstanden vervoeren, met achterin twee bescheiden zitplaatsen als praktische toegift.

De 5,3-liter V12 past precies bij die opdracht. Een twaalfcilinder van deze opbouw heeft van nature een zeer gelijkmatige loop, terwijl de opeenvolgende arbeidsslagen elkaar dicht opvolgen. Veel 5,3-liter exemplaren kregen een drietrapsautomaat: weinig verhoudingen naar huidige maatstaven, maar passend bij een motor die niet voortdurend hoge toerentallen nodig heeft om bruikbare trekkracht te leveren. De koppelomvormer verzacht bovendien de verbinding tussen motor en aandrijving. Het resultaat is een aandrijfconcept dat overgangen liever gladstrijkt dan benadrukt.

Ook het koetswerk wijst op een andere ambitie dan die van een compacte sportcoupé. De lange neus en de brede achterste dakstijlen, die langs de achterruit doorlopen, geven de XJ-S een herkenbaar profiel. Die vorm was bij zijn introductie niet onomstreden, zeker naast de E-Type. Als reisauto laat het ontwerp zich echter anders lezen: een relatief lage cabine, een langgerekte carrosserie en weinig behoefte aan visueel spiervertoon. De kleine achterzit onderstreept daarbij dat buitenlengte niet automatisch binnenruimte betekent.

Voor de liefhebber verdient vooral de H.E.-ontwikkeling aandacht, die in 1981 verscheen. De letters stonden voor High Efficiency; aangepaste cilinderkoppen en verbrandingskamers moesten het brandstofverbruik van de V12 terugdringen. Daarmee werd de XJ-S geen zuinige auto, maar Jaguar pakte wel een wezenlijke zwakte van zijn reisconcept aan. Een grote tank alleen maakt immers nog geen overtuigende langeafstandsauto. Ook de afstand tussen tankstops en de kosten per reis horen bij het verhaal.

Wie tegenwoordig een XJ-S V12 als reisgenoot overweegt, moet onderhoud zwaarder laten wegen dan een aantrekkelijke kilometerstand. Het koelsysteem, de vele slangen en de brandstofvoorziening verdienen zorgvuldige controle; ook corrosie kan een ogenschijnlijk nette auto ondermijnen. Een goed onderhouden exemplaar vertegenwoordigt vervolgens een inmiddels ongebruikelijke benadering van luxe: mechanische verfijning in plaats van een overvloed aan schakelverhoudingen en rijprogramma’s. De aantrekkingskracht zit niet in wat drie versnellingen tekortkomen, maar in hoeveel werk die twaalf cilinders ze uit handen nemen.