Jaguar XKSS: waarom een identieke auto niet dezelfde geschiedenis heeft

Een klinknagel laat zich namaken. Zestig jaar geschiedenis niet. Bij de Jaguar XKSS raakt dat onderscheid de kern van verzamelen: de oorspronkelijke auto's uit 1957 kregen decennia later gezelschap van een door Jaguar zelf gebouwde vervolgserie. Die latere exemplaren zijn geen willekeurige replica's, maar evenmin auto's die de jaren vijftig hebben meegemaakt. Op een concours kunnen beide overtuigen met hun vorm en uitvoering. Voor een verzamelaar begint het belangrijkste onderzoek juist waar die zichtbare gelijkenis ophoudt.

De XKSS ontstond uit de D-type, Jaguars sportwagen waarmee het merk in de jaren vijftig drie keer Le Mans won. Om resterende raceauto's geschikt te maken voor straatgebruik kwamen er onder meer een volwaardige voorruit, een passagiersdeur en een eenvoudige kap. De kenmerkende vin achter de bestuurder verdween. Onder die aanpassingen bleef de raceconstructie herkenbaar, met een dragend middendeel en een voorste hulpframe voor de zescilindermotor. De XKSS ontleent zijn aantrekkingskracht dus niet uitsluitend aan schaarste: zijn oorsprong is daadwerkelijk die van een wedstrijdauto.

Van de oorspronkelijke serie werden zestien exemplaren voltooid. De brand in Jaguars fabriek in Browns Lane in 1957 maakte een einde aan het project voordat de beoogde vijfentwintig auto's waren gebouwd. Veel later vervaardigde Jaguar alsnog negen XKSS'en als zogenoemde continuation-modellen. Juist die officiële vervolgserie maakt dit model interessant als waardevraagstuk. Fabrieksbetrokkenheid en historische specificaties geven zo'n auto een eigen legitimiteit, maar veranderen zijn bouwperiode niet. Het onderscheid is niet simpelweg echt tegenover namaak; het gaat om verschillende soorten authenticiteit.

Bij een oorspronkelijk exemplaar draait onderzoek daarom om de samenhang tussen auto en dossier. Sluiten chassisidentiteit, fabrieksgegevens, oude foto's en restauratieverslagen op elkaar aan? Welke carrosseriedelen zijn behouden, en wanneer zijn motor of andere belangrijke componenten vervangen? Een nieuwe laklaag hoeft de historische betekenis nauwelijks aan te tasten, terwijl een grotendeels nieuw opgebouwde auto lastiger vragen oproept. Dat is geen automatische diskwalificatie. Wel moet duidelijk zijn welk materiaal uit welke periode stamt, zonder dat een indrukwekkende restauratie de ontbrekende informatie aan het zicht onttrekt.

Een concours en een veiling bekijken die gegevens bovendien vanuit verschillende opdrachten. Afhankelijk van de klasse kan een concours veel gewicht geven aan correcte uitvoering, afwerking of juist behoud van oorspronkelijk materiaal. Een koper kan daarnaast een gedocumenteerde eigenaarsgeschiedenis, gebruikssporen of geschiktheid voor historische evenementen belangrijk vinden. Een concoursprijs is daarom geen universeel bewijs van de hoogste verzamelwaarde. Ook een keurig ingevuld beoordelingsformulier beantwoordt niet vanzelf de vraag hoeveel van de oorspronkelijke auto daadwerkelijk bewaard is gebleven.

Voor wie een XKSS beoordeelt, is de verstandigste eerste vraag dan ook niet hoe perfect hij oogt, maar wat hij precies vertegenwoordigt. Een continuation-exemplaar kan aantrekkelijk zijn door zijn fabrieksherkomst en getrouwe constructie. Een oorspronkelijke auto draagt daarnaast een geschiedenis die niet opnieuw kan worden geproduceerd, mits die geschiedenis controleerbaar is. Schaarste krijgt pas betekenis wanneer vaststaat wát er schaars is: een ontwerp, een bouwserie of bewaard historisch materiaal. De sterkste verzameling ontstaat niet uit het wegpoetsen van zulke verschillen, maar uit het zorgvuldig begrijpen ervan.