Jaguar XJ220: de supercar die zijn twaalfcilinder verloor

Onder de lange achterruit van de Jaguar XJ220 liggen geen twaalf cilinders, maar zes. Dat detail verklaart een groot deel van zijn bewogen reputatie. Toen Jaguar in 1988 in Birmingham het eerste prototype presenteerde, beloofde de techniek een heel andere auto: een V12, vierwielaandrijving en omhoog scharnierende deuren. De productieversie die in 1992 volgde, behield het spectaculaire silhouet, maar niet die technische uitgangspunten. Juist tussen die twee uitvoeringen zit het bijzondere verhaal van de XJ220: een droomauto die tijdens zijn ontwikkeling grondig van karakter veranderde.

Het project ontstond rond Jaguar-ingenieur Jim Randle en een kleine groep medewerkers die buiten hun gewone werkzaamheden aan een extreme sportwagen werkten. Het moest een auto worden die Jaguars sportieve verleden naar een nieuw technisch niveau tilde. De twaalfcilinder paste vanzelfsprekend bij dat beeld: Jaguar gebruikte zo’n motor immers zowel in zijn luxemodellen als in de langeafstandsracerij. De enthousiaste ontvangst van het prototype maakte productie aantrekkelijk, maar daarmee begon ook het lastige werk. Een indrukwekkend tentoonstellingsmodel is nog geen reproduceerbare, bruikbare straatauto.

Bij de verdere ontwikkeling met Tom Walkinshaw Racing maakte de V12 plaats voor een 3,5-liter V6 met twee turbo’s. Die motor had een directe verwantschap met de krachtbronnen uit Jaguars XJR-10- en XJR-11-racewagens. De cilinderreductie betekende dus niet dat de motorsport uit het project verdween. Wel veranderde de manier waarop de prestaties tot stand kwamen. Turbo’s gebruiken uitlaatenergie om extra lucht naar de motor te persen, waardoor een kleinere cilinderinhoud toch veel vermogen kan leveren. Bovendien hielp de compactere motor om gewicht en inbouwruimte te beperken.

Ook de vierwielaandrijving verdween. De productieauto stuurde zijn vermogen uitsluitend naar de achterwielen, via een handgeschakelde vijfversnellingsbak. Daarmee vervielen aandrijfcomponenten die ruimte innemen en massa toevoegen. Toch werd de XJ220 geen kleine, eenvoudige sportwagen: zijn bijna vijf meter lange aluminium carrosserie bleef uitzonderlijk breed en laag. Het ontwerp van Keith Helfet gaf die afmetingen samenhang met een vloeiende daklijn, een langgerekte staart en grotendeels afgedekte koplampen. Waar sommige tijdgenoten hun techniek met scherpe randen etaleerden, presenteerde de Jaguar zich als één doorlopende vorm.

Voor klanten die hun belangstelling op het oorspronkelijke prototype hadden gebaseerd, was die technische koerswijziging allerminst een voetnoot. Een V12 bezit binnen Jaguars geschiedenis een andere betekenis dan een drukgevoede V6, ongeacht het beschikbare vermogen. Tegelijk kwam de XJ220 op de markt toen de speculatieve belangstelling voor kostbare sportwagens was afgekoeld. Discussies over verwachtingen, bestellingen en afname gingen daardoor deel uitmaken van zijn geschiedenis. Zijn moeilijke ontvangst valt niet terug te brengen tot alleen de motorwissel, maar die werd wel het zichtbare symbool van een gebroken belofte.

Voor liefhebbers is het daarom zinvoller de XJ220 te bekijken als een zelfstandig ontwerp dan als een onvoltooide versie van het prototype. Zijn raceverwante turbomotor, achterwielaandrijving en aluminium constructie vormen een verdedigbaar technisch geheel, ook zonder twaalf cilinders. Bij een concreet exemplaar wegen gedocumenteerd onderhoud en specialistische kennis bovendien zwaarder dan de oude discussie over cilindergetallen. De XJ220 laat zien dat een supercar technisch overtuigend kan worden uitgewerkt en toch last houdt van zijn eerste presentatie. Zijn grootste tegenstander was niet noodzakelijk een andere auto, maar de verwachting die Jaguar zelf had gewekt.